Υπάρχει η εξωτερική πραγματικότητα όπου εξελίσσονται όλα στο εξωτερικό περιβάλλον. Υπάρχει όμως και μία πραγματικότητα που εξελίσσεται παράλληλα με την εξωτερική και είναι η ψυχική πραγματικότητα. Στην ψυχική πραγματικότητα ζουν τα συναισθήματα μας, οι εικόνες για τον εαυτό μας και τους άλλους, οι παρορμήσεις μας, τα διάφορα κομμάτια του εαυτού που συγκρούονται, τα σενάρια ζωής, τα προσωπικά μας αφηγήματα, οι πυρηνικές αποφάσεις για την ζωή και τον εαυτό μας και τα παιδικά μας τραύματα.
Αυτός λοιπόν ο κόσμος χτίζεται και διαμορφώνεται από τις πρώτες εμπειρίες της ζωής μας (μέχρι τα 4-5 έτη ζωής). Αυτές οι πρώτες και τόσο σημαντικές εμπειρίες στην ζωή θα διαμορφώσουν τον κόσμο μας. Αν ήταν ικανοποιητικές και το παιδί ένιωθε ότι καλύπτονται οι ανάγκες τους και είναι σημαντικό για τους γονείς του τότε λαμβάνει το μήνυμα μέσα του ότι είναι σημαντικό και αξιαγάπητο, έχει μία θέση στον κόσμο αυτόν. Αν δεν γίνει αυτό, λαμβάνει το μήνυμα ότι δεν έχει κάποια αξία, δεν είναι άξιο αγάπης και εκτίμησης. Η απόφαση που μπορεί να πάρει τότε μπορεί να είναι πολύ σκληρή για τον εαυτό του ή για τους άλλους. Εκεί καλλιεργείται το μίσος για τον εαυτό ή τους άλλους. Έτσι λοιπόν διαμορφώνεται ο κόσμος αυτός του ανθρώπου. Αν οι θετικές εμπειρίες από την φροντίδα των σημαντικών άλλων είναι περισσότερες, τότε το άτομο έχει μία αίσθηση ασφάλειας για τις σχέσεις, τον εαυτό του και την ζωή. Αν οι αρνητικές εμπειρίες υπερισχύσουν τότε εδραιώνεται μία αίσθηση ανασφάλειας, καχυποψίας και φόβου απέναντι στις σχέσεις και τον κόσμο γενικότερα. Ο εαυτός εκλαμβάνεται είτε ως “λίγος”, ανάξιος και ασήμαντος, είτε ανώτερος όλων, αυτάρκης και άτρωτος.
Μία αποτυχία στις πρώτες σχέσεις της ζωή μας συνήθως αποτυπώνεται ως τραύμα. Το τραύμα συμβαίνει όταν ο ψυχισμός είναι ευάλωτος να αντιδράσει σε μία ματαίωση ή κακοποίηση και έτσι τραυματίζεται, ενώ παράλληλα χάνει μέρος την ζωτικής του δύναμης. Έχοντας τραυματισθεί, ζει και βιώνει την ζωή είτε επαναλαμβάνοντας το ίδιο τραύμα σε άλλον χρόνο, τόπο και με άλλους “θύτες”. Είτε οχυρώνεται και κρύβει την ευαλωτότητα του για να μην ξανατραυματιστεί ποτέ. Αυτό που συμβαίνει με το τραύμα είναι ότι πλάθει σενάρια ζωής όπου το άτομο επιβεβαιώνει και στην ζωή. Βλέπει φορώντας τα γυαλιά της ψυχικής του πραγματικότητας. Αν για παράδειγμα έχω εγκαταλειφθεί 6 μηνών από την μητέρα μου (τραύμα πρόωρης εγκατάλειψης) ως ενήλικας θα βιώνω έναν κόσμο όπου μπορεί να με εγκαταλείψει και να με πληγώσει πάλι όπως τότε. Μπορεί να φοβάμαι τόσο πολύ, εξαιτίας του τραύματος, όπου να βιώνω τις σχέσεις μου με βάση τον κίνδυνο αυτό και στα μάτια κάθε συντρόφου να αναγνωρίζω την μητέρα μου που με εγκατέλειψε. Μπορεί θέλοντας ασυνείδητα να ελέγξω το τραύμα αυτήν την φορά, να επιλέγω συντρόφους που θα με εγκαταλείψουν. Και στις δύο περιπτώσεις δεν υπάρχει άλλος κόσμος για εμένα πέρα από τον κόσμο της εγκατάλειψης.
Η μητέρα μας, ως πρώτος φροντιστής μας, είναι η πρώτη επαφή που έχουμε με τον εαυτό μας. Το βρέφος βλέπει τον εαυτό του στα μάτια της μητέρας του. Αυτό που βλέπει θα καθορίσει την εικόνα για τον εαυτό του. Αν είναι βλέμμα αγάπης, τότε θα δει έναν καλό εαυτό. Αν όχι, τότε θα δει έναν κακό εαυτό. Αν έχω μία μητέρα που με καταλαβαίνει και με συναισθάνεται τότε και εγώ θα καταλαβαίνω τον εαυτό μου και θα δίνω χώρο για τα συναισθήματα μου. Αν όχι τότε δεν θα ξέρω τι να κάνω με τον εαυτό μου και θα βιώνω τα συναισθήματα μου ως εμπόδια ή απειλητικά. Αν έχω δύο γονείς οι οποίοι με κρίνουν και απαιτούν από εμένα επιδόσεις, τότε θα αντιλαμβάνομαι έναν κόσμο που ζητάει από εμένα και με κρίνει. Θα βιώνω και τις σχέσεις μου έτσι. Οι πρώτοι σημαντικοί άλλοι διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την σχέση με τον εαυτό μας και τους άλλους. Ορίζουν και κάποιες φορές καθορίζουν την ψυχική μας πραγματικότητα.
Υπάρχει όμως και άλλη πραγματικότητα; Πως αλλάζει μία τραυματισμένη ψυχική πραγματικότητα;
Στην μετέπειτα παιδική ηλικία και ενήλικη ζωή πάντα υπάρχουν ευκαιρίες, σχέσεις και γεγονότα που μπορούν να μας συστήσουν και μία άλλη πραγματικότητα. Οι επανορθωτικές σχέσεις μας συστήνουν μία νέα πραγματικότητα. Για παράδειγμα δεν υπάρχει μόνο εκεί έξω η μαμά που με εγκαταλείπει αλλά και η φροντιστική “μαμά”-σύντροφος που ικανοποιεί τις ανάγκες μου, με καταλαβαίνει και προσφέρει ασφάλεια. Οι νέες σχέσεις δεν εξαλείφουν τις παλιές τραυματικές αλλά εγκαταστίθονται δίπλα σε αυτές ώστε μέσα σε ένα κόσμο κακού πλέον να υπάρχει και ένας κόσμος καλού. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για έναν άνθρωπο γιατί έτσι εγκαταστίθεται και η δική του ασφάλεια και αγάπη για τον εαυτό του. “Για να με καταλαβαίνεις και να με έχεις στην ζωή σου, τότε δεν είναι όλα λάθος με εμένα αξίζω την αγάπη και έχω κάτι καλό να προσφέρω”.
Για αυτόν τον λόγο η θεραπεία βασίζεται στην θεραπευτική σχέση. Ο θεραπευτής καλείται να δημιουργήσει με τον θεραπεύομενο μία νέα επανορθωτική σχέση. Αυτή η σχέση θα δοκιμαστεί πολλές φορές και εδώ χρειάζεται υπομονή και αντοχή στις δοκιμασίες και από τους δύο. Ο θεραπευτής καλείται να κατανοήσει τους φόβους, τις δυσκολίες και τα συναισθήματα του θεραπευόμενου που ανακινούνται μέσα από αυτήν την σχέση. Να τους δώσουνε μαζί με τον θεραπευόμενο, νόημα και λόγο. Τα συναισθήματα από το τραύμα θα βγούνε πολλές φορές προς επεξεργασία μέχρι το τραύμα να πενθηθεί και να τακτοποιηθεί μέσα στον ψυχισμό του θεραπευόμενο ώστε να ανοίξει ο δρόμος για νέες σχέσεις και δημιουργία. Με την πορεία της θεραπείας, η θεραπευτική σχέση γίνεται σημαντική και εσωτερικεύεται προστατεύοντας το άτομο από δύσκολα συναισθήματα και τις αρνητικές πεποιθήσεις του τραύματος.