Ο ψυχικός χώρος είναι μία έννοια που έχει να κάνει με την ψυχική ανθεκτικότητα του ανθρώπου.
Όταν δεν υπάρχει ψυχικός χώρος το άτομο έχει μικρή ανοχή και αντοχή σε συναισθήματα, στοιχεία προσωπικότητας και γενικά σε κομμάτια του. Αντέχει δηλαδή και περιλαμβάνει ως κομμάτια του εαυτού του κάποια και αφήνει έξω από τον εαυτό κάποια άλλα. Η αλήθεια είναι ότι τίποτα δεν μπορούμε να αφήσουμε έξω από εμάς και τίποτα δεν μπορούμε να το εξαφανίσουμε. Όπως η ενέργεια δεν εξαφανίζεται σύμφωνα με τους νόμους της φυσικής, έτσι και τα συναισθήματα μας δεν εξαφανίζονται. Όπως ακριβώς και με την ενέργεια μετατρέπονται, μεταλλάσσονται ή και μετατίθονται. Μπορεί να εκδηλωθούν με την μορφή συμπτώματος (βλέπε άγχος ή κατάθλιψη), μπορεί να εισχωρήσουν στο σώμα ως σωματικά συμπτώματα ή ασθένεια ή να “τοποθετηθούν” σε άλλα πρόσωπα. Η προβολή είναι ένας τρόπος αποφυγής κομματιών του εαυτού μας. Βλέπω σε άλλον ή σε άλλους ότι είναι δικό μου. Έτσι είναι εκτός μου, αδειάζω από αυτό, το ξεφορτώνομαι και το φορτώνεται κάποιος άλλος και έτσι μου είναι υποφερτό. Παραμένω όμως σε σύνδεση μαζί του αλλά βλέποντας το έξω από εμένα. Ακόμη μπορεί να “τοποθετήσω” ένα συναίσθημα μου σε κάποιον άλλον. Αυτό αφορά πιο στενές προσωπικές σχέσεις. Βάζω μέσα στον άλλον ένα δύσκολο συναίσθημα μου και έτσι έχω τον έλεγχο και στον άλλον και στο συναίσθημα μου. Αυτή είναι μία διαχείριση της ψυχικής πραγματικότητας όταν δεν μπορώ εγώ να ενώσω όλα τα κομμάτια μου. Δεν έχω χώρο για όλα τα κομμάτια μου και τα “αδειάζω” αλλού. Το αποτέλεσμα είναι να νιώθω κατακερματισμένος, ένα κενό και μία έλλειψη συγκρότησης και συνοχής. Δεν είμαι ολοκληρωμένος, κάτι λείπει. Έχω αποσχίσει κομμάτια του εαυτού μου και μαζί τους κομμάτια της δύναμης μου. Πολλές φορές ο άνθρωπος δεν μπορεί να ενώσει όλα τα κομμάτια του εαυτού του σε μία συνεκτική ταυτότητα γιατί έχει δυσκολία να κρατήσει μαζί αντιφατικά στοιχεία. Αν είμαι καλός και ευγενικός δεν γίνεται να έχω θυμό και να είμαι απότομος. Στην ψυχική πραγματικότητα το άτομο αντιλαμβάνεται ότι θα επικρατεί είτε το ένα, είτε το άλλο. Είτε το “κακό”, είτε το “καλό”. Υπάρχει δυσκολία να γίνει αντιληπτός και αποδεκτός ένας εαυτός που είναι “καλός” και “κακός”.
Γιατί κάποιος να κάνει κάτι τέτοιο στον εαυτό του; Γιατί να μην τον δέχεται ολόκληρο με όλα τα κομμάτια του; Γιατί να μην έχει χώρο για όλα τα κομμάτια του;
Αν δεν μου έδιναν χώρο οι πρώτοι σημαντικοί άλλοι στην ζωή μου, αν δεν έδιναν χώρο για τα συναισθήματα μου, τότε και εγώ δεν θα έχω χώρο για τα συναισθήματα μου. Στην σχέση μητέρας-παιδιού αν η μητέρα δεν έχει χώρο για το κλάμα του μωρού, για την ενόχληση του, για την ανυπομονησία του, για την απογοήτευση του, για τον πανικό του και άλλα, τότε το παιδί θα διαμορφώσει περιορισμένο χώρο για τα συναισθήματα αυτά. Αν η μητέρα προβάλλει τις δικές της ανάγκες στο παιδί και δεν δίνει χώρο για τις ανάγκες του παιδιού και τον αυθεντικό του εαυτό τότε το παιδί θα συμμορφωθεί στις ανάγκες της μητέρα του και θα υιοθετήσει τον εαυτό που θέλει η μητέρα του να έχει. Έτσι υπάρχει χώρος για το τι θέλει η μητέρα μου ή και οι γονείς μου να είμαι αλλά δεν υπάρχει χώρος να βρω τον εαυτό μου και να βιώσω τον εαυτό μου με τα αυθεντικά μου συναισθήματα. Έτσι το άτομο έχει έναν εαυτό ως προσωπείο και έναν άλλον ο οποίος είναι κρυμμένος. Κάποιες φορές έχει τόσο πολύ απορριφθεί που κλείνεται μέσα στην ενοχή και ντροπή. Εκεί μπορεί να φυτρώσει η κατάθλιψη. Πολλές φορές, ο εαυτός αυτός, μπλοκάρεται και λογοκρίνεται με αποτέλεσμα τα συμπτώματα άγχους.
Η μητέρα αντίστοιχα έχει μεγαλώσει και η ίδια με τον ίδιο τρόπο από την δική της μητέρα και έτσι έχει μάθει να αγαπά τον εαυτό της και το παιδί της. Έτσι η σκυτάλη της νεύρωσης πάει από γενιά σε γενιά. Άνθρωποι που δεν γίναν αποδεκτοί όπως είχαν ανάγκη μεγαλώνουν ανθρώπους που δεν μπορούν να αποδεχτούν όπως έχουν ανάγκη. Στις σχέσεις αυτές υπάρχει μεγάλη δυσκολία να βγω από τις ανάγκες του εαυτού μου και να δω τον άλλον ολόκληρο και όπως πραγματικά είναι. Ποιο είναι αυτό το παιδί, τι χαρακτήρας, τι θέλει, τι χρειάζεται, τι αναζητά, τι του αρέσει, ποιος είναι, που θέλει να πάει…
Αν η μητέρα συνδέσει όλα τα κομμάτια του εαυτού της, βιώσει τα πένθη των δικών της ονείρων και μάθει να ικανοποιεί της ανάγκες της δεν θα χρειάζεται να βιώσει τον εαυτό της μέσα από το παιδί της.
Μέσα στην ψυχοθεραπεία μαθαίνει ο θεραπευόμενος να βιώνει τον εαυτό του όπως αυθεντικά είναι και αυτός ο εαυτός να γίνεται αποδεκτός στα μάτια του θεραπευτή και έπειτα στα μάτια του θεραπευόμενου. Μέσα στην θεραπεία ξεδιπλώνονται όλα τα κομμάτια του εαυτού και η θεραπεία δίνει τον χώρο για αυτά, που αργότερα γίνεται ο ψυχικός χώρος του θεραπευόμενου. Συναισθήματα, αναπαραστάσεις εαυτού και άλλων, φαντασιώσεις, σκέψεις γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας, κατανόησης και αποδοχής.