Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή είναι μία διαταραχή με κεντρικό σύπτωμα το έντονο άγχος. Το άγχος αυτό εκδηλώνεται σε καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι κρίνεται από άλλους ανθρώπους που συνήθως δεν είναι οικείοι του. Το άγχος πυροδοτείται από τον φόβο ότι το άτομο θα συμπεριφερθεί με τρόπο τέτοιο ή θα φανεί το άγχος του με αποτέλεσμα να γίνει αντικείμενο χλευασμού, ενόχλησης και απόρριψης από τους άλλους. Οι άλλοι εκλαμβάνονται ως αυστηροί κριτές που μπορούν να ασκήσουν εξουσία στο άτομο και να το “βαθμολογήσουν”. Υπάρχει μία δυσαναλογία μεταξύ άλλων και ατόμου. Οι άλλοι έχουν δύναμη πάνω στο άτομο, φαίνονται στο άτομο ασυνείδητα ως η αυστηρή μητέρα ή πατέρας και το άτομο μπαίνει σε μία κατάσταση παιδιού που φοβάται την τιμωρία. Το γεγονός ότι έρχεται στην επιφάνεια μία εικόνα εαυτού παιδική ή και βρεφική κάνει το άτομο να νιώθει ότι αυτό θα φανεί στους γύρω του, η ανασφάλεια και ευαλωτότητα που φέρει η συγκεκριμένη εικόνα εαυτού. Έτσι το άτομο προσπαθεί να κρύψει την εικόνα που αναδύεται και έρχεται σε πλήρη σύγκρουση και διαφορά με την ενήλικη εικόνα του. Στην προσπάθεια να κρύψει την εικόνα αυτή του αγχωμένου παιδιού δημιουργείται επιπλέον άγχος με αποτέλεσμα το άτομο να βιώνει σε μία κοινωνική συναναστροφή μέχρι και πανικό που δεν μπορεί να κατευνάσει. Τα συμπτώματα του άγχους είναι συνήθως εφίδρωση, ταχυπαλμία, τρέμουλο, δυσκολία για φυσιολογική αναπνοή, ζάλη, κοιλιακοί πόνοι, ναυτία και πονοκέφαλος.
Το άτομο καλείται να αντιμετωπίσει το άγχος αυτό με το να δει τι είναι αυτό που το ενεργοποιεί. Έτσι έχει τον έλεγχο για το πως, πότε και με τι ενεργοποιείται. Γνωρίζοντας αυτά παίρνει τα κατάλληλα μέτρα ώστε να το ελέγξει ή να το αποφύγει. Με την τακτική αυτή πολλές φορές το άτομο χωρίς να το συνειδητοποιεί οργανώνει την ζωή του έτσι ώστε να αποφεύγει τους στρεσογόνους παράγοντες και να ζει μία ζωή προστατευμένη. Μία ζωή προστατευμένη αλλά με στερήσεις από την κοινωνική συναναστροφή που μπορεί να οδηγήσουν σε απομόνωση. Το άτομο με κοινωνική φοβία δεν είναι ότι δεν θέλει να έρθει κοντά με ανθρώπους, να κάνει φίλους, να διασκεδάσει και να κάνει σχέσεις. Συνήθως θέλει αλλά νιώθει πολύ μεγάλο άγχος που πολλές φορές το κρατάει μακριά από τους ανθρώπους. Θέλει να έρθει κοντά τους αλλά τους φοβάται και τους κρατάει μακριά. Πολλές φορές προβάλει αυτό το συναίσθημα και την συμπεριφορά στους άλλους. Κατηγορεί τους άλλους ότι δεν το αποδέχονται και ότι το κρατάνε σε απόσταση ενώ ουσιαστικά είναι μία απόσταση που το ίδιο το άτομο έχει δημιουργήσει ασυνείδητα πολλές φορές για να νιώθει ασφαλές. Η τάση για απομόνωση κάποιες φορές εμπεριέχεται στο άτομο ως στοιχείο της προσωπικότητας και δεν αποτελεί αντικείμενο δυσφορίας ή υπάρχει πλήρη άρνηση της κατάστασης ή μόνωση του δυσφορικού συναισθήματος. Το άτομο βλέπει ότι έχει απομονωθεί από τους ανθρώπους αλλά δεν νιώθει αρνητικά συναισθήματα για αυτό.
Ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισής της κοινωνικής φοβίας είναι να κοιτάξει το άτομο τι κρύβεται πίσω από τον φόβο. Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα που εξυπηρετεί την προφύλαξη μας από κάτι που πιστεύουμε ότι θα μας κάνει κακό. Είναι εκεί για προστασία όχι για να μας προκαλεί δυσφορία και αναστολή από την κοινωνική επαφή. Ξυπνάει ένας φόβος που τώρα δεν τον έχουμε ανάγκη. Ξυπνάει γιατί “βλέπει” κάτι στο παρόν που θύμιζε από το παρελθόν μία τραγική κατάσταση που το άτομο είτε είχε βιώσει ως πραγματικότητα, είτε ως φαντασίωση στο παιδικό του μυαλό. Τραυματική κατάσταση δεν είναι μόνο η βία και ο φόβος θανάτου από μία κακοποιητική πράξη προς το άτομο αλλά και ο τρόπος που μεγάλωσε, οι απορριπτικοί γονείς, το bullying κ.α. Καταστάσεις που να έκαναν το άτομο να νιώθει αδύναμο και “λίγο” μπροστά στους ανθρώπους και την κρίση τους.
Θα πρέπει να συνομιλήσουμε με τον φόβο αυτό να τον ρωτήσουμε “Από τι μας προστατεύει” “Τι φοβάται ότι θα γίνει” “Τι πιστεύει για εμάς” “Τι πιστεύει για τους άλλους” “Ποια κατάσταση από το παρελθόν φοβάται ότι θα ξαναγίνει”. Έπειτα εμείς να απαντήσουμε στον φόβο “Ότι δεν μας κάνει καλό γιατί…” Ότι δεν χρειάζεται να είναι στην ζωή μας γιατί…Ότι πια δεν είμαστε αδύναμοι και παιδιά και ότι μπορούμε να σταθούμε με ασφάλεια μπροστά στους άλλους με τον εαυτό μας όποιος και αν είναι αυτός και όπως και αν κριθεί από τους άλλους. Ότι μπορούμε να εκτεθούμε χωρίς να συμβεί κάτι άσχημο που να μας κάνει να νιώσουμε αμηχανία και απόρριψη. Ακόμη και αν συμβεί αυτό δεν θα είναι κάτι τραγικό και θα συνεχίσουμε. Ότι πια δεν χρειάζεται να νιώθουμε ντροπή και ενοχή να εκθέσουμε τον εαυτό μας στους άλλους. Ότι η ερωτική έλξη είναι εκεί για να νιώσουμε όμορφα στο παιχνίδι του φλερτ και της ερωτικής χημείας και όχι ενοχή που διεκδικούμε την σεξουαλικότητά μας. Ότι μπορούμε να ανεξαρτητοποιηθούμε με το να γνωρίζουμε και να κάνουμε σχέση με ανθρώπους πέρα της πατρικής μας οικογένειας χωρίς να φοβόμαστε ότι θα μας κάνουν κακό και θα μας εκμεταλλευτούν. Γενικά έχουμε να πούμε πολλά στον φόβο και ο καθένας ξέρει τι χρειάζεται να ακούσει ο δικός του φόβος. Όταν τα θέλω μας καταπιέζονται από ένα φόβο που επιμένει να μας φυλάει από κάτι που δεν υπάρχει, από έναν κίνδυνο που δεν υπάρχει πια τότε η ζωή γίνεται μισή, αποστειρωμένη, με απωθημένα, ανηδονική και δύσκολη. Πολλές φορές λέμε ότι μας φταίνε οι άλλοι, οι συνθήκες ενώ δεν έχουμε καταλάβει ότι την ζωή μας την φτιάχνουμε εμείς. Αυτό που μας φταίει είναι μέσα μας και μπορούμε να το προσεγγίσουμε να το κάνουμε σύμμαχό μας. Να το ακούσουμε και να το σεβαστούμε αλλά να μας ακούσει και αυτό και να μας σεβαστεί. Ο φόβος δεν είναι έξω μας και ανεξέλεγκτος είναι μέσα μας και μπορούμε να τον ελέγξουμε.