Η σχιζοφρένεια είναι ένα είδος ψύχωσης που συνοδεύεται κυρίως από συμπτώματα όπως οι ψευδαισθήσεις και παρανοϊκές σκέψεις. Μπορεί το άτομο να ακούει, να βλέπει ή και να μυρίζει κάτι που δεν υπάρχει (ψευδαίσθηση) ή να έχει μία πεποίθηση που δεν βασίζεται σε λογικά συμπεράσματα π.χ. να βλέπει δύο ανθρώπους να συνομιλούν και να νομίζει ότι μιλάνε κακόβουλα για αυτό (παρανοϊκή σκέψη). Πολλές φορές οι παρανοϊκές σκέψεις συνοδεύονται και από αίσθημα μεγαλείου. Το άτομο μπορεί να πιστεύει ότι θα σώσει τον κόσμο ως παντοδύναμος θεός κ.α.
Το άτομο με σχιζοφρένεια είναι ένα αρκετά φοβισμένο άτομο, σχεδόν τρομοκρατημένο με την ανθρώπινη επαφή. Μία κίνηση, ένα βλέμμα και ο τόνος της φωνής μπορεί να αποτελέσουν αιτίες πανικού και παραληρήματος για τον σχιζοφρενή. Η εξωτερική του πραγματικότητα δεν διαχωρίζεται από την εσωτερική. Δεν υπάρχουν όρια δηλαδή στο που τελειώνει ο εαυτός και που ξεκινάει το περιβάλλον. Έτσι ότι γίνεται εντός της ψυχικής πραγματικότητας φαίνεται να συμβαίνει στο περιβάλλον. Το άγχος δεν βιώνεται εσωτερικά και ως ένα βαθμό ελέγχεται και αναγνωρίζεται εντός του ψυχισμού αλλά προβάλλεται όλο εξ ολοκλήρου σε ένα πρόσωπο ή σε μία κατάσταση. Τα ερεθίσματα γίνονται υπερφορτισμένα και μη διαχειρήσιμα για τον ασθενή. Ο σχιζοφρενής έχει πολύ ανάγκη την επαφή με τους άλλους λόγω της έλλειψης σταθερής αίσθησης εαυτού αλλά ταυτόχρονα τρέμει την επαφή με αυτούς καθώς φοβάται την συγχώνευση μαζί τους.
Οι διαπροσωπικές σχέσεις συνήθως δεν επενδύονται πολύ καθώς ο ασθενής φαίνεται να έχει μία εγωκεντρική και φοβική ταυτόχρονα στάση με τα άτομα που περιβάλλοντος του. Η επικοινωνία τους δεν θυμίζει τον κλασσικό τρόπο επικοινωνίας που ξέρουμε. Δεν έχουν ενσυναίσθηση και κατανόηση της πρόθεσης και της ψυχικής κατάστασης του άλλου. Ή μπορεί να έχουν πολύ έντονη αίσθηση του άλλου στην προσπάθεια τους να ελέγξουν τις προθέσεις του προς αυτούς. Ο λόγος τους είναι ακατανόητος και δεν προσφέρεται για μία ανταλλαγή πληροφοριών.
Το μόνο μέσο επικοινωνίας που έχουν είναι να μεταδίδουν-δημιουργούν στον θεραπευτή ή φροντιστή συναισθήματα πολύ έντονα που οι ίδιοι νιώθουν στην προσπάθεια τους να μοιραστούν αυτό που νιώθουν και να γίνουν κατανοητοί με αυτόν τον ασυνείδητο μηχανισμό (προβλητική ταύτιση). Επειδή τα συναισθήματα φόβου είναι πολύ έντονα του ασθενή και ο θεραπευτής θα εκλάβει και θα νιώσει τα ίδια ή παρόμοια συναισθήματα κάτι που είναι πολύ δύσκολο να αντέξει. Επίσης, διαθέτουν αρκετά ανώριμους μηχανισμούς άμυνας όπως η εξιδανίκευση και υποτίμηση. Μπορεί να εξιδανικεύουν ένα άτομο και μετά από λίγο καιρό να το υποτιμούν ή φοβούνται. Η εξιδανίκευση είναι μία άμυνα που μειώνει το άγχος για το άλλο άτομο (άγχος που έχει πολύ έντονο στις σχέσεις). Αν το άτομο που έχει απέναντι του ο σχιζοφρενής είναι εξιδανικευμένο τότε δεν έχει άλλες “κακές” πλευρές που θα τρομάξουν τον ασθενή. Γενικά οι ασθενείς αυτοί κρατάνε μία απόσταση από τους ανθρώπους ενώ εμπιστεύονται λίγα άτομα. Η αίσθηση της παντοδυναμίας είναι πολύ συχνή άμυνα προς τον τρόμο που νιώθουν. Αν η ζωή μπορεί να είναι παντοδύναμη πάνω τους και να τους διαλύσει, τότε η άμυνα τους είναι να γίνουν αυτοί παντοδύναμοι και να κυριαρχήσουν.
Πολύ σημαντικό για έναν θεραπευτή είναι να κάνει τον ασθενή με σχιζοφρένεια να νιώσει ασφαλής. Αυτό αρχικά συμβαίνει με το να γίνεται κατανοητό το παραλήρημα του ή ο θεραπευτής να έχει πρόθεση να σεβαστεί και να καταλάβει τον ασθενή. Ο ασθενής θέλει να νιώσει ότι κάποιος τον άκουσε ώστε να ηρεμήσει η ψυχική αναταραχή που προκαλεί το παραλήρημα. Ο θεραπευτής πρέπει πάντα να προσέχει τις κινήσεις και τον τρόπο που μιλάει στον ασθενή καθώς είναι πολύ εύκολο να φοβηθεί ακόμη και από μία κίνηση του χεριού ή του ποδιού του θεραπευτή. Η ψυχοθεραπεία, με ένα πάντα ρυθμισμένο με φαρμακευτική αγωγή σχιζοφρενή, δεν είναι όπως με νευρωτικούς ασθενής. Δεν γίνονται ερμηνείες, είναι δύσκολο έως αδύνατο να γίνει αναδρομή στην παιδική ηλικία και επίσης είναι δύσκολο να χρησιμοποιηθεί συμβολισμός. Οι ψευδαισθήσεις του ασθενή πρέπει να γίνουν αρχικά σεβαστές. Ο ασθενής δεν μπορεί να καταλάβει ότι αυτό που βλέπει ή ακούει δεν είναι πραγματικό γιατί το αντιλαμβάνεται με τις αισθήσεις του. Η προσπάθεια απόδειξης της ψευδαίσθησης δεν βοηθάει μόνο επιφορτίζει και αγχώνει τον ασθενή.
Η ψυχοθεραπεία έχει υποστηρικτική προσέγγιση με στόχο να κάνει τον ασθενή να νιώσει πιο ασφαλής μέσα σε μία σχέση όπως με τον θεραπευτή και να βρει τρόπους να ανταπεξέλθει στις δυσκολίες της ζωής. Ο θεραπευτής αντιπροσωπεύει την σταθερότητα που τόσο έχει ανάγκη ο ασθενής.
Για να καταλάβω ένα ασθενή με σχιζοφρένεια ένας ψυχίατρος μου είχε πει “είναι σαν ένας άνθρωπος που βλέπει και στον ξύπνιο του όνειρα”. Όλα μπερδεμένα, έντονα, απρόσμενα και πολλές φορές τρομακτικά. Αυτή είναι η πραγματικότητα ενός σχιζοφρενή, αυτό βιώνει.
