Τα άτομα με παρανοειδή προσωπικότητα διακατέχονται από μία καχυποψία ότι οι άλλοι θα τους εκμεταλλευτούν, βλάψουν ή εξαπατήσουν. Έχουν έναν άκαμπτο τρόπο σκέψης με αποτέλεσμα να αναζητούν επίμονα τα κρυμμένα μηνύματα στις πράξεις και τις προθέσεις των άλλων γύρω τους ακόμη και πολύ οικείων προσώπων. Είναι πάντα σε εγρήγορση ώστε να κάνουν προσεκτικό έλεγχο στο περιβάλλουν τους. Η συγκεκριμένη τακτική τους εξαντλεί αρκετή ενέργεια ενώ έχει κόστος στις προσωπικές τους σχέσεις. Στον εσωτερικό κόσμο του ατόμου με παρανοειδή προσωπικότητα υπάρχει μία αναπαράσταση επιτιθέμενου-διώκτη και μία θύματος. Το άτομο ταυτίζεται με τον ρόλο του θύματος και προβάλει στους άλλους έξω τον ρόλο του θύτη. Δηλαδή η ενδοψυχική πραγματικότητα προβάλλεται με έναν άκαμπτο και σταθερό τρόπο διαμορφώνοντας την αίσθηση του ανθρώπου για τον εαυτό, τους ανθρώπους και την ζωή. Έχοντας τον ρόλο του θύματος το άτομο καταφέρνει μία ψυχική ισορροπία που διαφυλάσσει έτσι την αυτοεκτίμηση του κάτι όμως που του κοστίζει στις προσωπικές σχέσεις καθώς δυσκολεύεται να επενδύσει σε αυτές.
Σύμφωνα με τον Freud ο παρανοϊκός λέει αντί “σε αγαπώ” “σε μισώ” και αντί “σε μισώ” “με μισείς”. Όλα αυτά γιατί δεν μπορεί να αντέξει τα συναισθήματα του και να τα μοιραστεί με τον άλλον. Το άτομο έχει επίσης την τάση να επιτίθεται πριν του επιτεθούν σε μία προσπάθεια προστασίας του ευάλωτου εαυτού του και γιατί δεν μπορεί να αντέξει το άγχος της αναμονής μιας επίθεσης που φαντάζει καταστροφική στο μυαλό του πριν καν γίνει. Η έλξη τους στην σύγκρουση απορρέει από μία βαθύτατη ανάγκη να νικήσουν τους εσωτερικούς τους διώκτες. Πολεμούν για το άδικο, την καταπίεση της εξουσίας και την κακοποίηση ακόμη και αν δεν τους αφορά προσωπικά νιώθοντας ότι θα κατακτήσουν μία προσωπική δικαίωση για όσα νιώθουν, σε ασυνείδητο επίπεδο, ότι έχουν υποστεί.
Ως παιδί το άτομο δεν έχει εδραιώσει μία σχέση τρυφερότητας και αποδοχής από τις γονεϊκές φιγούρες ενώ συνήθως έχει δεχτεί κριτική και αποδοκιμασία. Πολλές φορές το παρανοϊκό άγχος του γονέα και η ανικανότητα ανοχής αρνητικών συναισθημάτων από την πλευρά του μπορεί να είναι παράγοντας να αναπτύξει το παιδί ως ενήλικας παρανοειδή προσωπικότητα. Αντί ο γονέας να μπορεί να ανακουφίσει το παιδί από την δική του παρανοϊκότητα και την δύνη των δυσφορικών συναισθημάτων του, ενισχύει την αίσθηση αυτή με το δικό του επιπρόσθετο άγχος. Πολλές φορές ο γονέας, επειδή είναι αδύναμος να αντέξει την συναισθηματική φόρτιση του παιδιού, το κατακρίνει και θυμώνει με τα συναισθήματα του παιδιού δημιουργώντας του σύγχυση και θυμό. Το παιδί εσωτερικεύει μία ανεπαρκή φιγούρα ανακούφισης που μάλιστα τροφοδοτεί το άγχος σε κάθε ματαίωση της ζωής.
Σε κάθε σχέση μπαίνουν με την πεποίθηση ότι ο άλλος κάποια στιγμή θα βγει “σκάρτος”. Αναμένουν ότι θα παραπλανηθούν και θα εξαπατηθούν από τους άλλους. Πολλές φορές το άτομο “ελέγχει” την συμπεριφορά των άλλων βάζοντας να παίξουν τον ρόλο του διώκτη (προβλητική ταύτιση) έτσι ώστε να ταιριάζει η συμπεριφορά τους στην αναμενόμενη πεποίθηση που έχουν για αυτούς. Έτσι οι άλλοι καταλήγουν να φέρονται διωκτικά στο άτομο με παρανοειδή προσωπικότητα χωρίς να είναι μία δική τους παρόρμηση ή πρόθεση. Τα άτομα με παρανοειδή προσωπικότητα χαρακτηρίζονται μεγαλομανή, υπερόπτες, απαιτητικοί και ηθικολόγοι, ωστόσο ενδοψυχικά νιώθουν ντροπή, ενοχή, αδύναμοι, ευάλωτοι, ελλιπής και φοβισμένοι. Στις ερωτικές σχέσεις θέλουν τα πάντα ή τίποτα. Έχουν φαντασιώσεις ιδανικού έρωτα και εξιδανικευμένης αγάπης. Δεν έχουν καμία σχεδόν ανοχή στην παραμικρή αδιαφορία και αυτό είναι απόρροια παιδικού τραύματος και κακής σύνδεσης με το πρωταρχικό αντικείμενο αγάπης. Αντιλαμβάνονται τις σχέσεις ως ασταθείς για αυτό για να συνδεθούν ερωτικά θέλουν μία εξιδανικευμένη τέλεια ένωση χωρίς αμφιθυμικά συναισθήματα. Τα αμφιθυμικά συναισθήματα που συνοδεύει κάθε σχέση φαίνονται ανυπόφορα και καταστροφικά στα άτομα με παρανοειδή προσωπικότητα.